Tradycje i dziedzictwo
Zanim powstały laboratoria i farmakopee, wiedza o roślinach żyła w ogrodach, księgach i codziennych rytuałach. Oto kilka nici, z których utkane jest to dziedzictwo.
Najstarsze zapiski
Już starożytni Egipcjanie spisywali receptury roślinne — tak zwany papirus Ebersa (ok. 1550 r. p.n.e.) zawiera setki przepisów z użyciem ziół, żywic i olejów. Podobne zbiory powstawały w Mezopotamii, Indiach i Chinach, a w starożytnej Grecji wiedzę o roślinach porządkowali Teofrast i Dioskurydes.
Ogrody klasztorne
We wczesnośredniowiecznej Europie centrami wiedzy zielarskiej stały się klasztory. Zakonnicy uprawiali rośliny lecznicze, przepisywali dawne traktaty i prowadzili infirmerie. Słynny plan klasztoru w St. Gallen z IX wieku przewiduje osobny ogródek ziół leczniczych obok domu medyka, a opat Walahfrid Strabon opisał swój przyklasztorny ogród w poemacie „Hortulus”.
Dawne zielniki
Wraz z rozwojem druku rozkwitły zielniki — ilustrowane księgi opisujące rośliny, sposoby ich rozpoznawania i dawne zastosowania. W Polsce ukazały się m.in. „O ziołach i o mocy ich” Stefana Falimirza (1534), „Herbarz polski” Marcina z Urzędowa (1595) oraz monumentalny „Zielnik” Szymona Syreńskiego (1613). Dziś to także bezcenne świadectwo dawnej kultury i języka.
Tradycje różnych kultur
Ajurweda w Indiach, tradycyjna medycyna chińska i zielarstwo ludowe Europy rozwijały się niezależnie, a jednak łączy je podobna intuicja: człowiek jest częścią przyrody, a zdrowie wiąże się z równowagą i codziennymi nawykami. W polskiej tradycji ludowej zioła święci się w dzień Matki Boskiej Zielnej, 15 sierpnia — to zwyczaj żywy do dziś.
Historia destylacji
Proste aparaty do destylacji znano już w starożytności. W średniowiecznym świecie arabskim udoskonalono alembik i pozyskiwanie wód aromatycznych, takich jak woda różana — tradycja wiąże z tym okresem postać Awicenny. W Europie wiedzę o destylacji upowszechniły m.in. traktaty Hieronymusa Brunschwiga z przełomu XV i XVI wieku.
Dziedzictwo, które zobowiązuje
Dawne receptury warto poznawać z szacunkiem, ale i z uważnością: wiele z nich powstało w czasach, gdy nie znano mechanizmów chorób ani działań niepożądanych. Dlatego w Fundacji łączymy tę wiedzę z ustaleniami współczesnej nauki — o tym w części „Od tradycji do współczesności”.